notalar

Makamlar ve Çeşitleri

Makamlar ve Çeşitleri

Arel-Ezgi nazariyatına göre makamlar “basit, bileşik ve şed (göçürülmüş)” olmak üzere üçe ayrılırlar. Günümüzde de kabul gören, yaygın kanaat bu yöndedir. Buna göre; bir dörtlü ve bir beşlinin birleştirilmesiyle oluşturulan sekiz sesli diziye “Basit Makam”, basit ya da bileşik bir makamın başka bir perdeye göçürülmesiyle oluşan yeni makam “Şed Makam”, iki makamın birleştirilmesiyle çeşnilenen makama ise “Bileşik Makam” denilmektedir.

makamlar“Ancak bu tasnifin eleştirilecek bazı yönleri vardır. Meselâ basit olarak nitelendirilen makamlarda bile küçük birer geçki kabul edilmesi gereken asma kararların yer alması bunların da birleşik duruma geldiğini göstermektedir. Ayrıca şed sayılan mâhur gibi bazı makamların yeni göçürüldükleri perdelerde bazan seyir çeşidinin farklılıkları sebebiyle yeni çeşniler kazanmış olmaları bunların da birleşik makam çehresi aldıklarını belirtir. Bu sebeple mûsiki öğreniminde kolaylık sağlayan bu üçlü tasnifin, “Türk mûsikisinde basit makam yoktur” şeklindeki görüşle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Öte yandan makamlar arasında bazı yakınlıklar dikkati çekmektedir. Meselâ sûzinak makamı dizisinin birinci perdesinde (rast) sûzinak, ikinci derecesinde (dügâh) karcığar, üçüncü derecesinde (segâh) hüzzam dizileri yer almaktadır. Benzer şekilde birbirinin oluşumunda bulunan ve bu sebeple aralarında yakınlık olan diğer bazı makamlar da vardır. Ancak yine de her makam, bazan seyir bazan da kullanılan özel perdeler dolayısıyla birbirinden farklı ve orijinaldir.” (İslam Ansiklopedisi, Cilt: 27 , Sayfa: 411,412)

Bu bilgiler ışığında liste oluşturursak;

Basit Makamlar:
Bayati Makamı
Buselik Makamı
Çargah Makamı
Hicaz Makamı
Hümayun Makamı
Hüseyni Makamı
Karcığar Makamı
Kürdî Makamı
Muhayyer Makamı
Neva Makamı
Rast makamı
Suzinak Makamı
Tahir Makamı
Uşşak Makamı
Uzzal Makamı
Zirgüleli Hicaz Makamı

Şed (Göçürülmiş) Makamlar:

Acemaşiran Makamı
Aşkefza Makamı
Evcara Makamı
Ferahnüma Makamı
Hicazkar Makamı
Kürdili Hicazkar Makamı
Mahur Makamı
Nihavend Makamı
Sultaniyegah Makamı
Suz-i dil Makamı
Zirgüleli Suzinak Makamı

Bileşik Makamlar:

Acem Makamı
Acemkürdi Makamı
Bayati Araban Makamı
Bestenigar Makamı
Dügah Makamı
Eviç Makamı
Ferahfeza Makamı
Ferahnak Makamı
Gerdaniye Makamı
Hisar Buselik Makamı
Hüzzam Makamı
Irak Makamı
Isfahan Makamı
Muhayyerkürdi Makamı
Müstear Makamı
Nikriz Makamı
Saba Makamı
Sazkar Makamı
Segah Makamı
Suz-i Dilara Makamı
Şehnaz Makamı
Şevk-Efza Makamı
Tahir Buselik Makamı

 

(Not: Günümüzde yaygın olarak kullanılan makamlar listelenmiştir.)